فصول تاريخ صدر اسلام ، همچنان باقى است . ولهاوزن Wellhavsen با ارائهء خبرى كوتاه و سطحى از صلح حسن ( ع ) ( 19 ) ، از اين موضوع شكايت دارد كه حوادث با ابهام و نقض ثبت شده‌اند ، و از اينرو ، بسيار مشكل است كه از تفصيلات منتقدانه حوادث با دقت كامل و ترتيب تاريخى سخن به ميان آورد . در حقيقت ، ترتيب تاريخى ، هميشه مسأله‌اى جدّى در تواريخ صدر اسلام است . ولى در اين توضيح مختصر ، به نظر مىرسد كه ولهاوزن ، فقط بر نظريات يعقوبى ( 20 ) ، دينورى ( 21 ) ، و طبرى ( 22 ) تكيه داشته است . معمولا يعقوبى و دينورى در تواريخ مختصر و فشرده خود ، مرورى بر حوادث دارند و بنابراين انتظار ارائهء خبر جامع و مفصل از صلح حسن ( ع ) از آنها ، امرى بيهوده است . طبرى اطلاعات بيشترى از اين دو شخص در اين باره ، ارائه مىدهد اما با كلّيت معمول او ، همه موضوعات را در بر نگرفته و خواننده را در بسيارى از سؤالات مهم همچنان ناراضى نگه مىدارد . باضافه ، هر سه مأخذ ، از يك ضعف كلى كه در آن مطالب ارائه شده فاقد توالى دقيق وقايع است ، برخوردار مىباشند . مسأله‌اى كه تعيين و تشخيص اين مطلب را مشكل مىكند ، اين است كه آيا حسن ( ع ) خود با ارادهء آزاد و بدون هيچ‌گونه فشارى از خلافت كناره‌گيرى كرد و يا شرايط و محيط او را مجبور به انجام چنين اقدامى كردند . در عين حال ، سه مأخذ مهم و قديمى ديگرى وجود دارند كه ولهاوزن ، از آنها استفاده نكرده و يا اصولا در دسترس او قرار نداشته‌اند . اين آثار توسط ابن اعثم الكوفى ( 23 ) ( متوفى 314 / 926 ) ، ابو الفرج الاصفهانى ( 24 ) ( متوفى 356 / 967 ) و ابن ابى الحديد ( 25 ) ( متوفى 655 / 1257 ) نگارش يافته‌اند . ابو الفرج ، تمام واقعه را از ابو مخنف ، با بررسيها و اضافاتى ، از پنج نفر ديگر از سلسله روات ، روايت مىكند و اظهار مىدارد كه : « اين روايات با يكديگر مخلوط شده ولى در مفهوم به يكديگر نزديك هستند » . ابن ابى الحديد ، گرچه نويسندهء متأخرترى است ولى در عين حال ، يكى از بهترين مخبرين اين موضوع به حساب مىآيد . او موادش را عمدتا از مدائنى مورخ معروف قديمى ، اخذ مىكند و گزارش خود را ، از طريق ابو مخنف ، تكميل مىنمايد . قسمت دوم خبر ابن ابى الحديد مشابه ابو الفرج است بنابر آنچه كه ابن نديم از فهرست آثار ابو مخنف و مدائنى ثبت كرده است اين موضوع تائيد مىشود